Ammon, Moab i Edom – kim byli?

Gdy Kanaanem władały Królestwa Izraela i Judy, ziemie na wschód od Jordanu podzielone były między trzy królestwa: Ammonu, Moabu oraz Edomu. Chociaż Biblia mówi wielokrotnie o tych potęgach z czasów epoki żelaza, niedawne odkrycia archeologiczne wyniosły na światło dzienne informacje, które rysują pełniejszy obraz sytuacji w tych państwach. W dzisiejszym artykule przyjrzymy się najważniejszym informacjom na temat tych trzech państw.

Obrazek 0. Topografia Kanaanu

(http://www.historyinthebible.com/supplementary_pages/graphics/Simple_Map_1200_by_1765.jpg)

Kim byli Ammonici? Biblia opisuje ich jako potomków Ben-Ammiego, zrodzonego z kazirodczego związku Lota (a więc bratanka Abrahama) ze swoją młodszą córką (zob. Rdz 19,38). Stolicą królestwa Ammonitów była Rabba, której umiejscowienie pokrywa się ze współczesnym Ammanem w Jordanii. Granice królestwa Ammonitów w naturalny sposób wyznaczały potoki Jabbok oraz Arnon, a terytorium obejmuje północno-zachodnią część Płaskowyżu Zajordania.

Obrazek 1. Figura króla Ammonitów z epoki żelaza odnaleziona w Ammanie w 2010 r. Jej wysokość to 2 m.

(https://www.biblicalarchaeology.org/wp-content/uploads/amman-king.jpg)

Królestwo Ammonitów zostało podbite według opisu biblijnego przez Dawida i stanowiło jego terytorium zależne:

„Joab staczał walki w ammonickim Rabba i zdobył stolicę królestwa. Wysyłając posłów do Dawida donosił: «Natarłem na Rabba i zdobyłem już Miasto Wód. A teraz zbierz pozostałe wojsko i prowadź dalej walkę przeciw miastu. Podbij je, ażebym nie ja był jego zdobywcą i nie nadano mu mego imienia». Dawid zebrał więc całe wojsko i udał się do Rabba, natarł na miasto i zdobył je. Z głowy Milkoma zdjął koronę, która ważyła talent złota. Miała ona drogocenny kamień, który posłużył za ozdobę głowy Dawida. Zabrał też z miasta niezliczoną ilość łupów. Ludność zaś, która w nim była, uprowadził i przeznaczył do obsługi pił, kilofów i żelaznych siekier oraz kazał jej przejść do wyrobu cegły. W ten sposób postąpił z wszystkimi miastami ammonickimi. Potem wrócił Dawid z całym wojskiem do Jerozolimy.” (2 Sm 12,26-31)

Głównym bóstwem był Milkom, a jego liczne wyobrażenia zostały odkryte w 2010 r. w Rabbie. Wpływy tego bóstwa oddziaływały na Izraela, gdyż Milkom wspominany jest w Starym Testamencie osiem razy, za każdym razem w kontekście krytyki praktyk pogańskich obecnych wśród Narodu Wybranego:

Oto wyrwę królestwo z ręki Salomona, a tobie dam dziesięć pokoleń. Jedno tylko pokolenie będzie miał ze względu na Dawida, mego sługę, i ze względu na miasto Jeruzalem, które wybrałem ze wszystkich pokoleń Izraela. A to dlatego, że Mnie opuścił i oddawał pokłon Asztarcie, bogini sydońskiej, Kemoszowi, bogu moabskiemu i Milkomowi, bogu Ammonitów, a nie poszedł moimi drogami, aby wykonywać, co uznaję za sprawiedliwe, oraz moje polecenia i prawa tak, jak jego ojciec, Dawid” (1 Krl 11,31-33).

Kim byli Moabici? Biblia przekazuje, że Moabici byli potomkami Moaba, syna Lota oraz jego starszej córki (Rdz 19,37). Granice wyznaczał od północy potok Arnon, a od południa potok Zered, południowy dopływ Morza Martwego. Stolicą państwa był Dibon. Głównym bóstwem Moabitów był Kemosz, który prawdopodobnie przedstawiony jest na Steli z Belu’i, datowanej na późną epokę brązu.

Obrazek 2. Stela Belui’

(https://www.baslibrary.org/sites/default/files/bsba420603300l.jpg)

Najsłynniejszym moabickim władcą był Mesza, którego panowanie i osiągnięcia zostały potwierdzone przez odkrycia archeologiczne. Jest on upamiętniony przez dużą stelę opisującą jego zwycięską walkę przeciw Izraelitom, zakończoną zrzuceniem jarzma poddania. Tekst ten jest najdłuższym zachowanym do naszych czasów przykładem języka moabickiego. Od tamtego czasu (IX w. przed Chr.) Izrael już nigdy nie podbił Moabu.

Obrazek 3. Stela Meszy

(https://www.biblicalarchaeology.org/wp-content/uploads/mesha-stele.jpg)

Fakt ten opisywany jest także przez Biblię, choć w bardzo lakonicznej formie:

Mesza, król Moabu, był hodowcą trzód i dostarczał królowi izraelskiemu sto tysięcy owiec i wełnę ze stu tysięcy baranów. Lecz po śmierci Achaba król Moabu zbuntował się przeciwko królowi izraelskiemu” (2 Krl 3,4-5)

Kim byli Edomici?Biblia przedstawia Edomitów jako potomków Ezawa, bliźniaczego brata Jakuba, syna Izaaka (Rdz 36). Edomici kontrolowali terytoria na wschód od Araby, od potoku Zered do Zatoki Akaba. Ich stolicą była Bozra, która znajdowała się w północnej części ich terytorium. Choć żaden tekst biblijny nie wspomina imienia głównego edomskiego bóstwa, bazując na odkrytych inskrypcjach, wiemy, że był nim Kos. Odkryto liczne miejsca edomskiego kultu, a także wiele figurek religijnych. Jednym z najbardziej specyficznych znalezisk jest edomicka bogini mająca na głowie trzy rogi, odnaleziona w Qitmit w Izraelu.

Obrazek 4. Edomicka trójroga bogini z Qitmit

(https://www.biblicalarchaeology.org/wp-content/uploads/edomite-goddess-qitmit.jpg)

Mimo że Edomici są przedstawieni jako bratni naród Izraela, bardzo szybko przeszła ona w antagonizm i otwartą wrogość. W czasie podboju Palestyny przez Babilończyków, sprzymierzyli się z najeźdźcami i czynnie brali udział w napaści na Ziemię Obiecaną:

„Za jego czasu [Jojakima – B.S.] Nabuchodonozor, król Babilonu, ruszył do wojny. Jojakim był mu poddany przez trzy lata, następnie na nowo zbuntował się przeciwko niemu. Wtedy Pan wysłał przeciw niemu oddziały Chaldejczyków, oddziały Aramejczyków, oddziały Moabitów, oddziały Ammonitów – wysłał ich przeciw Judzie, aby go zniszczyć zgodnie ze słowem, które Pan wypowiedział przez sługi swoje, proroków” (2 Krl 24,1-2).

Fakt ten upamiętnia również fragment znanego Psalmu „Nad rzekami Babilonu…”:

Przypomnij, Panie, synom Edomu, dzień Jeruzalem, kiedy oni mówili: «Burzcie, burzcie – aż do jej fundamentów!»” (Ps 137,7)

Królestwa Ammonu, Moabu i Edomu wielokrotnie ścierały się z siłami izraelskimi w walce o terytorium. Biblia przedstawia wydarzenia z perspektywy historii zbawienia, a także z punktu widzenia hebrajskiej państwowości, a niejednokrotnie odkrycia archeologiczne pomagają nam prześledzić wydarzenia także z innego punktu widzenia. Patrząc na to, co starożytne ludy pozostawiły po sobie w formie wytworów materialnych a także źródeł spisanych, możemy pełniej zrozumieć całą sytuację na ówczesnej arenie międzynarodowej. Mamy szerszy obraz ich życia, państwowości, religii oraz życia codziennego.

 

Podobne wpisy: