OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Na czym pisano na starożytnym Bliskim Wschodzie?

Dlaczego powstało pismo?

Można wskazać kilka powodów, dla których ludzie wynaleźli pismo i zaczęli zapisywać teksty: pierwszym powodem była chęć zachowania pewnych informacji od zapomnienia, drugim – chęć przekazania wiadomości „na odległość”, oraz wreszcie – próba zaprezentowania swojego punktu widzenia.

Niezależnie, jaka intencja towarzyszyła ludziom mieszkającym na starożytnym Bliskim Wschodzie, zastanowimy się dziś, na jakich materiałach spisywano pierwotne teksty, które zachowały się do naszych czasów. Pamiętajmy, że nie wszystkie materiały były stosowane tak samo powszechnie. Pierwszym kryterium doboru materiałów była jego dostępność, dodatkowo, starano się dobierać materiały „godne” tekstów, które były na nich zapisane. Zatem dokumenty dworu królewskiego lub teksty religijne były zapisywane na materiałach trwalszych niż zapis prostej transakcji między właścicielami ziemskimi.

Pierwszym materiałem stosowanym w starożytności był kamień. Wiadomo, był wszędzie dostępny, więc należało wykuć odpowiedniej wielkości tabliczkę i wyryć na nim tekst. Zaletą tego materiału była jego trwałość, natomiast wielką wadą – trudność w przygotowaniu takiego zapisu, należało zaangażować kamieniarza, skała wymagała dużego wysiłku przy transporcie, aż wreszcie zaangażowany był pisarz.

Przykładem testu wykutego na kamieniu będzie inskrypcja z tunelu Ezechiasza. Została odkryta w Jerozolimie w 1880 r., a obecnie przechowywana jest w Stambule. Jest to sześć linijek zapisanych alfabetem starohebrajskim (paleohebrajskim), które opisują ostatnie chwile drążenia kanału wodnego. Inwestycja ta jest opisana także w 2 Krl 20,20, a sam król Ezechiasz żył w latach 728-699 przed Chr.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Siloam_Inscription_2.jpg

Zachowana inskrypcja z tunelu Siloe.

 

Tekst przetłumaczony (przeze mnie) na język polski brzmi tak:

Z przebiciem (tunelu) rzecz miała się tak: gdy [kopiący unieśli]

kilofy, jeden naprzeciw drugiego i gdy (pozostały) trzy łokcie  [dał się słyszeć] głos jednego wo-

-łającego do drugiego, ponieważ była z prawej strony szczelina w skale. W dniu

przebicia (tunelu) kuli kopacze, jeden naprzeciw drugiego, kilof naprzeciw kilofa, aż popłynęła

woda ze źródła aż do basenu (odległego o) 1200 łokci. A s-

-to łokci wynosiła grubość skały nad głowami kopaczy.

 

Innym materiałem często stosowanym na Bliskim Wschodzie były tabliczki gliniane. W przeciwieństwie do kamienia były one bardzo łatwe do przygotowania. Glinę układano w ramce i odpowiednim rylcem wypisywano tekst. Całość następnie wypalano w piecach, które były szeroko rozpowszechnione, ponieważ glinę wypalano naczynia i proste sprzęty domowe.

Jednym z ciekawszych przykładów zachowanego do naszych czasów tekstu utrwalonego na tabliczce glinianej jest Poemat o Gilgameszu.

 

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:British_Museum_Flood_Tablet_1.jpg

Poemat o Gilgameszu, tabliczka XI, zbiory British Museum.

 

Tekst skompilowany został w okresie środkowobabilońskim (ok. XIII w. przed Chr.). Autorem zachowanej wersji był kapła z Uruk, o imieniu Sin-leqi-unninni. Spisany został na dwunastu tabliczkach odkrytych w bibliotece Asurbanipala w Niniwie w 1850 r. Jest to poemat egzystencjalny, który opisuje rozwój przyjaźni, wręcz miłości międzyludzkiej prowadzącej do konfrontacji z najtrudniejszym jego momentem – śmiercią. Gdy Gilgamesz musi zmierzyć się ze śmiercią Enkidu, decyduje się wyruszyć przez cały świat, by przywrócić go do życia. Szuka informacji, jak przywrócić do życia przyjaciela i dowiaduje się, że istnieje roślina, która daje życie wieczne. Udaje mu się ją odnaleźć i udaje się w podróż powrotną, ale gdy wchodzi do jeziora, by się ochłodzić, roślina zostaje mu zjedzona przez węża, które ostatecznie pozbawia Enkidu życia na wieki.

Inny tekst, często przywoływany przez zwolenników teorii mówiących, że autorzy biblijni kopiowali swoje idee z tekstów babilońskich to tekst mówiący o wyniesieniu Enkidu do stanu wyższego niż zwierzęcy:

Poemat o Gilgameszu Stary Testament
„Stałeś się głęboki, Enkidu, stałeś się jak bóg. Czemu masz teraz włóczyć się po polach z dzikimi zwierzętami? Pozwól, że zabiorę cię do Uruku, Owczarni” „Otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło.” (Rdz 3,5)

 

Po czym Pan Bóg rzekł: «Oto człowiek stał się taki jak My: zna dobro i zło; niechaj teraz nie wyciągnie przypadkiem ręki, aby zerwać owoc także z drzewa życia, zjeść go i żyć na wieki». Dlatego Pan Bóg wydalił go z ogrodu Eden, aby uprawiał tę ziemię, z której został wzięty. (Rdz 3,22-23)

 

Kolejnym materiałem był papirus. Znany był w starożytnym Egipcie już od III tysiąclecia przed Chr. Najstarsze zachowane dokumenty tego typu pochodzą z ok 2400 przed Chr. Około VII w. przed Chr. dotarł do Grecji, a cztery wieki później trafił do Rzymu. Do jego produkcji używano łodygi rośliny papirusu o trójkątnym przekroju. Miąższ krojono na paski jak najszersze i jak najcieńsze, które układano na desce zwilżonej wodą, by brzegi pasków nachodziły na siebie. Na tę warstwę w poprzek układano drugą i obcinano wystające końce. Całość sklepywano, a otrzymany arkusz suszono na słońcu. Kilka arkuszy sklejano ze sobą przy pomocy kleju otrzymanego z mąki, wody i octu, a następnie gładzono do połysku muszlami lub kością słoniową. Średnia wysokość zwojów wynosiła 15-18 cm, a na zwój składało się ok. dwudziestu arkuszy.

Ten materiał był często stosowany do zapisywania tekstów świętych zarówno przez Żydów jak i chrześcijan. Przykładem może być papirus Rylandsa, oznaczany jako P52. Do naszych czasów zachował się niewielki fragment o wymiarach 6 x 9 cm, zapisany obustronnie. Jest on o tyle wart uwagi, że to najstarszy zachowany do naszych czasów fragment Nowego Testamentu, jego zawartość to fragment ewangelii Jana (J 18,31-33 oraz 18,37-38). Papirus zakupiono w Egipcie w 1920 r. Jego czas powstania datuje się na około 120 r. po Chr.

 

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:P52_recto.jpg

Papirus Rylandsa (P52)

Tekst widoczny na powyższym fragmencie to:

ΟΙ ΙΟΥΔΑΙ[..]ΗΜΙ
OYΔΕΝΑ ΙΝΑ Ο Λ
ΠΕΝ ΣΕΜΑΙΝΩ
ΘΝΕΣΚΕΙΝ Ε
ΡΙΟΝ Ο ΠΙ
ΚΑΙ ΕΙΠ
ΙΩ
Piłat więc rzekł do nich: «Weźcie Go wy i osądźcie według swojego prawa!» Odpowiedzieli mu Żydzi: «Nam nie wolno zabić nikogo». Aby słowo Jezusa się wypełniło, które powiedział zaznaczając, jaką śmiercią miał umrzeć. Wtedy powtórnie wszedł do pretorium Piłat, i przywołał Jezusa i rzekł do Niego: «Czy Ty jesteś Królem Żydowskim?»

Pogrubione fragmenty w polskim tłumaczeniu zachowane są w Papirusie Rylandsa.

Innym częstym materiałem były ostraki, skorupy rozbitych glinianych naczyń, na których zapisywano krótkie informacje. Bardzo ciekawym znaleziskiem był kalendarz z Gezer, który prezentuje, jak wyglądały prace polne w starożytnym Izraelu

 

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gezer_Calendar_-_Replica_1.jpg

Replika kalendarza z Gezer przechowywana w Muzeum Izraela w Jerozolimie.

Tekst brzmi następująco:

„Dwa miesiące zbiorów oliwki

Dwa miesiące zasiewów zboża

 

Dwa miesiące późnych zasiewów

Miesiąc ścinania lnu

Miesiąc żęcia jęczmienia

 

Miesiąc żęcia i odmierzania pszenicy

Dwa miesiące winobrania

 

Miesiąc owoców letnich”

(od poł. września do poł. listopada)

(od poł. listopada do poł. stycznia)

warzywa
(od poł. stycznia do poł. marca)

(od poł. marca do poł. kwietnia)

(od poł. kwietnia do poł. maja)

Miesiąc obliczania podatków

(od poł. maja do poł. czerwca)

(od poł. czerwca do poł. sierpnia)

winogrona, figi, itd.

(od poł. sierpnia do poł. września)

Oprócz tych wymienionych materiałów stosowano także inne, choć były dużo mniej trwałe, jak np. woskowe tabliczki. Te opisane wyżej wspominane są także wielokrotnie w Biblii. Dzięki nim do naszych czasów dotarła pamięć o wejściu Boga w historię ludzi i w konkretne momenty życia człowieka. Jego oferta zbawcza staje się aktualna dla każdego z nas. Obyśmy byli w rękach Boga gliną, która poddaje się lepieniu i na której wypisze swoje przykazanie miłości.

Podobne wpisy:

  • Genowefa

    Te woskowe tabliczki dzięki dużo mniejszej trwałości mogły spełniać bardzo doniosłą rolę w opracowywaniu

    Ewangelii o Jezusie. Najpierw trzeba było spisać na nich wszystkie świadectwa żyjących jeszcze osób,

    które osobiście słyszały i widziały znaki Pana Jezusa. Porównywać prawdziwość przekazów i nanosić poprawki.
    Poprzez łatwość likwidowania poprzedniego zapisu (wygładzenie powierzchni) można było wiele razy ją używać
    zanim się zniszczyła. I dopiero potem zredagowany tekst przepisać na papirusie. Może tak było …