Pozdrowienie moją ręką – Pawłową (1 Kor 16,21). Słów kilka o św. Pawle

Już wiemy, że w literaturze istnieje list i epistoła, ale też mamy świadomość, że nie trzeba trzymać się mocno podziału zaproponowanego przez Deissmanna. Został wspomniany św. Paweł jako autor większości listów zawartych w Nowym Testamencie. Czytelnik stawia sobie zapewne pytania – kim był Paweł; jaki sens ma zdanie zaczerpnięte z Listu do Koryntian a zawarte w tytule niniejszego opracowania – pozdrowienie moją ręką – Pawłową (1 Kor 16,21), bo czy tak zaangażowany w sprawy apostolatu Paweł miał czas na pisanie listów; a może jednak św. Paweł to był taki chłopek roztropek tak owładnięty nauką Chrystusa i o Chrystusie, że nie widział innej drogi i sposobu wyrażania swoich poglądów, chyba że jednak miał wykształcenie jak na owe czasy swoiście obszerne i trzeba się bronić przed nazywaniem św. Pawła fanatykiem religijnym. Dość dużo tych pytań, ale spróbujmy odpowiedzieć sobie na te wątpliwości, by trochę głębiej rozumieć Listy Pawłowe.

Święty Paweł urodził się w Tarsie (dzisiejsze tureckie miasto Çayi), miejscowości przeżywającej w okresie cesarstwa swój rozkwit zarówno ekonomiczny jak i kulturalny. Jest raczej niemożliwe, by Paweł w latach dziecięcych spotykał się ze sławnym stoikiem i moralistą Atenodorosem, który w tym mieście spędzał ostatnie dni swojego życia. Przyjmując datę urodzenia Pawła pomiędzy 5 a 10 rokiem po Chrystusie możemy powiedzieć tylko, że szkoła z Tarsu rywalizowała z ateńską i aleksandryjską. Można wnioskować, że Paweł mieszkając w tak prężnym ośrodku kultury hellenistycznej odebrał gruntowne wychowanie i wykształcenie hellenistyczne, ale czytając Dzieje Apostolskie zauważamy, że Paweł jako dziecko został oddany na wychowanie typowo żydowskie do Jerozolimy, aby odbierał nauki u stóp Gamaliela (por. Dz 22,3; 26,4-5).

Nie mamy wątpliwości, że Paweł uzyskał wykształcenie teologiczne w szkole Gamaliela (por. Flp 3,5; Gal 1,14). Znał bardzo dobrze Torę i gorliwie jej przestrzegał, stąd prześladował wyznawców Chrystusa, gdyż uznawał ich za odstępców od Prawa Mojżeszowego. Opory jednak budzi w jaki sposób obywatel rzymski dostał się do szkoły rabinicznicznej. Św. Hieronim mówi o tradycji, że przodkowie Pawła pochodzili z Galilei. Zapewne należeli do wyższej warstwy społecznej, gdyż mogli pochwalić się przywilejem obywatelstwa rzymskiego. Wszystko to jest prawdą, ale jeszcze Paweł o sobie mówi: obrzezany w ósmym dniu, z rodu Izraela, z pokolenia Beniamina, Hebrajczyk z Hebrajczyków, w stosunku do Prawa – faryzeusz (Flp 3,5). Zgodnie ze zwyczajem żydowskim w dniu ósmym obrzezany na znak przynależności do Narodu Wybranego. Ta przynależność otwierała przed nim możliwości studiowania Tory u najlepszych nauczycieli.

Paweł przy każdej nadarzającej się okazji nadmienia, że wyuczył się także zawodu, który pomagał mu w prowadzeniu pracy misyjnej. Jest wielce prawdopodobne, że nauczył się sztuki wyrabiania namiotów podczas nauki w szkole Gamaliela, aby po prostu zapewnić sobie środki na utrzymanie. Wygląda na to, że Paweł należał do klasy średniej, do której należą zazwyczaj rzemieślnicy. Nie należał zatem ani do sfery bogatych, jak i biednych.

Dodajmy jeszcze informację o stanie cywilnym Apostoła Narodów. Mógł być żonaty, a nawet krążyły przypuszczenia, że w pewnym momencie owdowiał albo doszło do rozwodu w chwili, gdy przeszedł na chrześcijaństwo. Nie uchodziło bowiem w ówczesnym Izraelu, by nauczyciel zostawał w stanie bezżennym, ale zwróćmy uwagę, że sam Paweł mówi o sobie, że w gorliwości przewyższał swoich współbraci, co tłumaczyłoby, że poza działalnością religijno – polityczną na nic więcej nie miał czasu. Z 1 Kor 7,1-8 wynika, że w momencie pisania Listu był jednak stanu wolnego. Nie znamy życia osobistego Pawła przed wydarzeniami pod Damaszkiem, ale możemy z dużą dozą pewności powiedzieć, że związku małżeńskiego nie zawarł po nawróceniu.

Nie wszystkie 13 listów przypisywanych św. Pawłowi – w opinii egzegetów – wyszło spod jego pióra. Jest jednak zgoda, że Paweł korzystał zazwyczaj z pomocy sekretarza, lub redagował pisma korzystając z pomocy współpracowników. To wszystko tłumaczy pewne różnice stylu, swoistą chropowatość i częste zmiany stylu i zabarwienia literackiego. Napotkamy w listach także na liczne semityzmy i nawiązanie w wyjaśnianiu terminów teologicznych do tekstów biblijnych. Zarówno formy literackie jak i język wyłaniają przed nami osobowość Pawła – wrażliwą i dynamiczną.

Ogólne przedstawienie życia św. Pawła nie jest trudne, bo posiadamy dostęp do bogatych źródeł historycznych (Listy Apostoła – źródła autobiograficzne; Dzieje Apostolskie – źródło biograficzne) opisujących zarówno energię św. Pawła jak i jego działalność. Sprawa się komplikuje, gdy chcemy wniknąć w szczegóły. Nie ułatwia nam zadania analiza pism, gdyż nie odkryjemy tam neutralnego, obojętnego obserwatora, ale kogoś, kto w tych wydarzeniach aktywnie jest zaangażowany i uczestniczy. Posłannictwo swoje św. Paweł widzi tylko w łączności z Chrystusem zanurzony w jego śmierci i zmartwychwstaniu, które nabiera pełni w działaniu misyjnym i życiu codziennym Apostoła.

 

Photo, Flickr, Common Creative https://www.flickr.com/photos/generated/

 


Biblia z komentarzem, komentarz do Pisma Świętego, komentarz biblijny – Pismo Święte Nowy Testament z komentarzem

Podobne wpisy: