Jak to się stało, że mamy taki a nie inny zbiór ksiąg w Starym Testamencie?

Ostatnio mówiliśmy sobie o długim i skomplikowanym procesie redakcji tekstów biblijnych, który zaowocował powstaniem poszczególnych ksiąg Starego Testamentu. Kiedy otwieramy księgę Starego Testamentu z łatwością dostrzeżemy, że nie jest to jedna księga traktowana jako całość, ale jest to zbiór ksiąg poukładany w odpowiedniej kolejności. Zatem rodzi się pytanie, w jaki sposób teksty, które powstawały od siebie niezależnie, mając wielu autorów, pisane w różnym okresie czasu i sytuacji społeczno–politycznej zostały połączone w jedną całość i logiczną ciągłość? Kiedy zaczniemy przeglądać Pismo Święte dostrzeżemy pewien logiczny ciąg wydarzeń. Biblia bowiem rozpoczyna się Księgą Rodzaju i stworzenia świata a kończy się Apokalipsą św. Jana i sądem nad światem. Skąd wypływa taki stan rzeczy? Odpowiedzi na to i powyższe pytania chciałbym abyśmy poszukali w zagadnieniu kanonu ksiąg świętych Starego Testamentu. Pozwoli nam to odkryć strukturę i budowę pierwszej części Biblii, a także ułatwi rozumienie poszczególnych ksiąg, które będziemy omawiali w kolejnych artykułach.

Najpierw wyjaśnijmy sobie co to jest kanon biblijny. Posługując się tym terminem mamy na myśli wszystkie Pisma, które tworzą Biblię, czyli spis ksiąg natchnionych. Słowo kanon wywodzi się z języka greckiego kanon (κανον) i pierwotnie oznaczało trzcinę lub pręt mierniczy, które używane były jako miara długości. Następnie znaczenie tego słowa ewaluowało i zaczęło oznaczać: miarę, ustaloną zasadę, regułę, normę. Spis ksiąg biblijnych jest określany jako kanon, ponieważ jest spisem ksiąg ściśle określonym przez Tradycję i Magisterium Kościoła; pozwala wiernym bezbłędnie odróżnić księgi natchnione od nienatchnionych (czy występuje w Biblii czy nie) oraz stanowi regułę, czyli normę wiary i postępowania.

Omawiając zagadnienie kanonu ksiąg świętych, bądź śledząc literaturę na ten temat, możemy natrafić na określenia: księgi protokanoniczne (pierwszorzędne) i deuterokanoniczne (drugorzędne). Otóż księgami protokanonicznymi w Biblii nazywamy te księgi, które od samego początku, we wszystkich wspólnotach chrześcijańskich były przyjmowane i uznawane w całości za natchnione. Natomiast księgi deuterokanoniczne to takie, co do których istniały pewne wątpliwości, jeśli chodzi o natchnienie, wśród niektórych wspólnot chrześcijańskich. Sama określenie tych ksiąg protokanoniczne czy deuterokanoniczne nie oznacza, że jedne są bardziej a drugie mniej natchnione, te wyrażenia pokazują jedynie etap przyjmowania ksiąg i badania ich pod względem natchnienia. W całej Biblii, ksiąg co do których były pewne wątpliwości jest czternaście: 7 ST: Tobiasza, Judyty, 1 i 2 Machabejska, Barucha, Syracha, Mądrości i niektóre części Estery (10:4-16:24) Daniela (3:24-90; 13-14); 7 NT: List do Hebrajczyków, List św. Jakuba, 2 List św. Piotra, 2 i 3  List św. Jana, List św. Judy, Apokalipsa.

Wiemy również i na pewno słyszeliśmy, że oprócz ksiąg, które znajdują się w kanonie Pisma Świętego powstawało bardzo wiele takich, które nie weszły w skład Biblii. Są to tak zwane księgi apokryficzne (gr. ἀπόκρυφος – apokryfos – ukryty, tajemny). Pewnie wielu z was słyszało o Ewangelii Judasza czy Tomasza. Bardzo często powstawały pisma, które wypełniały luki i braki w księgach kanonicznych, będących częścią Pisma Świętego. Ludzi interesowało na przykład dzieciństwo Jezusa, jak dorastał, gdzie się uczył itd. Na podstawie tego rodzi się pytanie w jaki sposób, na jakiej podstawie Tradycja i Magisterium Kościoła przyjęli jedne księgi a drugie odrzucili?

Warunkiem przynależenia danej księgi do kanonu jest jej natchnienie. Skąd jednak czerpać wiedzę i pewność, że akurat ta a nie inna księga jest natchniona? Ponieważ natchnienie jest rzeczywistością ściśle nadprzyrodzoną, dlatego jej zaistnienia trzeba szukać nie gdzie indziej jak tylko w oparciu o świadectwo samego Boga, czyli nauczanie Jezusa przekazywane przez Apostołów. Świadectwo takie, czyli objawienie Boże dotyczące natchnienia określonych ksiąg możemy znaleźć w Piśmie Świętym i Tradycji Kościoła. Ostatecznie istnieje jedno kryterium natchnienia i kanoniczności: jest nim nauczanie Chrystusa i Apostołów. Od czasów apostolskich to nauczanie trwa i przekazywane jest w Kościele pod wpływem i przy asystencji Ducha Świętego. Kiedy czytamy wnikliwie Ewangelie to dostrzeżemy, że Pan Jezus przy różnych okazjach, szczególnie rozmawiając i dyskutując z faryzeuszami i uczonymi w Piśmie, wielokrotnie cytuje i poddaje właściwej interpretacji teksty Starego Testamentu pochodzące z różnych ksiąg. Na podstawie tego możemy wywnioskować, że skoro Pan Jezus w swoim nauczaniu odwołuje się do tekstów z danej księgi to z pewnością jest to tekst natchniony. Na przykład kiedy czytamy kazanie Jezusa na Górze Błogosławieństw w Ewangelii według św. Mateusza to możemy zauważyć jak często odwołuję się On do Pięcioksięgu, używając takich zwrotów jak „Słyszeliście, że powiedziano” albo „Słyszeliście, że powiedziano waszym przodkom”, po czym padają cytaty z Ksiąg: Wyjścia, Kapłańskiej, Powtórzonego Prawa.

W następnym artykule przyjrzymy się dokładniej spisowi ksiąg świętych Starego Testamentu, którym będziemy się zajmowali. Zatrzymamy się nad strukturą i budową tej pierwszej części Biblii oraz powiemy dlaczego występują różnice pomiędzy kanonem chrześcijańskim a kanonem żydowskim, który wchodzi w skład chrześcijańskiej Biblii.

 

Podobne wpisy: