Sięgaj tam, gdzie wzrok nie sięga… czyli po co zajmować się Egiptem i Mezopotamią?

Sięgaj tam, gdzie wzrok nie sięga…

Czyli po co zajmować się Egiptem i Mezopotamią?

W sekcji „Wokół Biblii” będziemy poznawać nie tylko geografię Ziemi Świętej oraz jej historię, ale także spróbujemy spojrzeć szerzej na arenę starożytnego Bliskiego Wschodu. Wydarzenia z historii powszechnej będą nas interesowały na tyle, o ile wpływały na to, co działo się w starożytnym Izraelu. Pierwsze pytanie, jakie sobie postawimy, brzmi: dlaczego Egipt i Mezopotamia tak mocno wpływały na historię Izraela?

Zaznajamiając się bliżej z sytuacją polityczną na starożytnym Bliskim Wschodzie zauważymy, że wbrew temu, co może się wydawać na pierwszy rzut oka, Izrael nigdy nie stanowił mocarstwa siejącego postrach wśród starożytnych imperiów poprzez swoją potęgę militarną. Nigdy też nie osiągnął tak zaawansowanego stopnia kultury materialnej, żeby wpływać na swoich sąsiadów. Sytuacja wyglądała raczej odwrotnie: osiągnięcia kulturowe Egiptu i Mezopotamii inspirowały Izraelitów, a niemal wszelkie wyprawy wojenne przemierzające obszar tzw. Żyznego Półksiężyca musiały przechodzić przez terytorium Kanaanu. Wraz z przejściem wojsk odbywała się zmiana przynależności do strefy wpływów. Dlatego Kanaan wielokrotnie przechodził spod władzy Egiptu pod wpływ władców mezopotamskich i odwrotnie. Jednocześnie, każdy kolejny zarządca zostawiał po sobie materialne ślady swojej obecności, administracji oraz religii. Dlatego też wykopaliska w Izraelu owocują tak licznymi i tak ciekawymi znaleziskami.

Egipt

Zarys historii Egiptu będzie tematem jednego z najbliższych artykułów, ale na chwilę obecną warto zapamiętać, że państwo to oddziaływało na Kanaan chociażby przez fakt, że powstało jako jedna z najwcześniejszych cywilizacji na świecie. Od momentu zjednoczenia Górnego i Dolnego Egiptu rozpoczyna się bardzo dynamiczny rozwój kulturowy państwa nad Nilem. Wyrazem tego rozwoju była także bardzo energiczna ekspansja terytorialna, która w sferze wpływów faraonów umieściła nawet Kanaan, czego dowodem są listy z Tel el-Amarna, w których zarządcy prowincji , m.in. kananejskich zdają swojemu faraonowi relację ze stanu ich terytoriów. Wśród tych zarządców pojawia się także bardzo wpływowa postać, która nosiła imię Ijjabu, co bardzo przypomina hebrajskie Ijjob, które na język polski zostało przetłumaczone jako Hiob.

Drugim wymiarem oddziaływania Egiptu na Izrael jest fakt, że Naród Wybrany przebywał w dolinie Nilu przez dłuższy czas – najpierw jako honorowi goście, później – przymusowi robotnicy. Nie wiadomo, ile dokładnie trwał ten pobyt w Egipcie, ale musiał być na tyle długi, że Izraelici przejęli stamtąd wiele zwyczajów, rytów, imion, a nawet słów! Wiele z elementów organizacji życia religijnego w trakcie wędrówki przez pustynię wywodziło się z Egiptu. Nawet stroje kapłańskie i arcykapłańskie wykazują wiele wspólnych elementów ze swoimi egipskimi odpowiednikami.

Mezopotamia

Kolejną cywilizacją, której początki stoją niemal u samego zarania dziejów ludzkich są imperia wywodzące się z dorzecza Eufratu i Tygrysu, czyli Mezopotamii. Najstarszą ludnością zamieszkującą te tereny byli Sumerowie, z czasem zostali podbici przez Akkadów, z którymi się zasymilowali. Na gruzach ich państwa powstało imperium babilońskie. Gdy władcy Babilonu doprowadzili państwo do skraju upadku, nowe struktury państwowe stworzyła inna potęga ze wschodu – Persowie. Ta próbowała nawet rzucić wyzwanie Grecji, ale Aleksander Wielki podbił to państwo w ramach swojej wyprawy mającej na celu zagarnięcie w jedno państwo całego ówczesnego świata.

Wpływ państw Mezopotamii na Izraela jest porównywalny do tego, jaki odgrywał Egipt. Oprócz administracyjnej dominacji nad terytorium Kanaanu, obserwujemy wpływy kulturowe, naukowe i religijne. Sama Biblia poświadcza, że wielu spośród Izraelitów było urzędnikami i dworzanami babilońskimi lub perskimi (Daniel, Nehemiasz). Wiele spośród form literackich praw Starego Testamentu przypomina w swoim kształcie mezopotamskie zbiory praw i reguł religijnych, a niektóre z opowiadań biblijnych posiadają swoje paralele w literaturze mezopotamskiej (stworzenie świata i człowieka, potop). Stąd też wywodził się Abraham.

Starożytny_Bliski_Wschód_I_poł._II_tysiąclecia_p.n.e.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Staro%C5%BCytny_Bliski_Wsch%C3%B3d_I_po%C5%82._II_tysi%C4%85clecia_p.n.e..jpg

 

Autor: dr Bartłomiej Sokal

 

Photo, Flickr, Common Creative: https://www.flickr.com/photos/12935388@N00/

Podobne wpisy: