Jak zwracać się do króla, Mesjasza i… faraona? Czyli coraz bliżej święta

Kościół poprzez liturgię Słowa Bożego bardzo często poddaje nam w czasie Adwentu fragmenty starotestamentowych proroctw, których wypełnienie obserwujemy w Chrystusie. Szczególne miejsce zajmują tu dwie księgi: Księga Izajasza ze swoimi trzema wielkimi proroctwami mesjańskimi (Iz 7; 9; 11) oraz Księga Micheasza, z której pochodzi najbardziej znane proroctwo dotyczące narodzin Mesjasza w Betlejem:

A ty, Betlejem Efrata, najmniejsze jesteś wśród plemion judzkich! Z ciebie mi wyjdzie Ten, który będzie władał w Izraelu, a pochodzenie Jego od początku, od dni wieczności. Przeto Pan wyda ich aż do czasu, kiedy porodzi mająca porodzić. Wtedy reszta braci Jego powróci do synów Izraela. Powstanie On i paść będzie mocą Pańską, w majestacie imienia Pana Boga swego. (5,1-3)

Ponieważ w naszych spotkaniach z serii „Wokół Biblii” staramy się poznać związki Pisma Świętego z kulturami państw ościennych, dzisiaj przyjrzymy się fragmentowi, który jest czytany na „pasterce”, czyli bożonarodzeniowej Mszy Świętej sprawowanej o północy. Ten fragment to Iz 9,1-3.5-6:

Naród kroczący w ciemnościach ujrzał światłość wielką;

nad mieszkańcami kraju mroków zabłysło światło.

Pomnożyłeś radość, zwiększyłeś wesele.

Rozradowali się przed Tobą, jak się radują we żniwa,

jak się weselą przy podziale łupu.

Bo złamałeś jego ciężkie jarzmo i drążek na jego ramieniu, 

pręt jego ciemięzcy jak w dniu porażki Madianitów.

Albowiem Dziecię nam się narodziło, Syn został nam dany,

na Jego barkach spoczęła władza.

Nazwano Go imieniem:

Przedziwny Doradca, Bóg Mocny, Odwieczny Ojciec, Książę Pokoju.

Wielkie będzie Jego panowanie w pokoju bez granic

na tronie Dawida i nad Jego królestwem,

które On utwierdzi i umocni prawem i sprawiedliwością, odtąd i na wieki.

Zazdrosna miłość Pana Zastępów tego dokona.

Nawet pobieżne przytoczenie historii interpretacji tego tekstu zajęłoby bez wątpienia opasły tom, który straszyłby swoim rozmiarem i pewnie zniechęcałby do poznania bliżej tego pięknego proroctwa mesjańskiego. Skupimy się dzisiaj na jednym wersecie, a dokładniej na jego części, zawierającej się w ośmiu słowach. Te słowa zawierają tytuły, którymi obdarzony będzie narodzone mesjańskie dziecię: Przedziwny Doradca, Bóg Mocny, Odwieczny Ojciec, Książę Pokoju.

Pierwszy tytuł („Przedziwny doradca”) zawiera niezwykły przymiotnik – choć w języku hebrajskim jest to de facto rzeczownik – pele’. Oznacza on każdą niezwykłą, cudowną rzecz. Co ciekawe, rdzeń, od którego się wywodzi, pojawia się w Biblii 86 razy i niemal wyłącznie opisuje działanie Boga okazującego swoją troskę oraz łaskawość. Przytoczmy dwa fragmenty; Wj 15,11: „Któż jest pośród bogów równy Tobie, Panie, w blasku świętości, któż Ci jest podobny, straszliwy w czynach, cuda (pele’) działający!”; Iz 25,1: „Panie, Tyś Bogiem moim! Sławić Cię będę i wielbić Twe imię, bo dokonałeś przedziwnych (pele’) zamierzeń z dawna powziętych, niezmiennych, prawdziwych”. Można więc szybko zorientować się, że zapowiadany Mesjasz jest niemal tożsamy z Bogiem, gdyż będzie miał możliwość działania takich samych czynów, jakie są domeną Boga: cudów i niezwykłości.

Drugi tytuł („Bóg mocny”) tylko potwierdza powyższą interpretację. Tytuł ten Biblia wielokrotnie odnosi do Boga wychodzącego z pomocą swojemu ludowi, jak chociażby ma to miejsce w Ps 24,1: „«Któż jest tym Królem chwały?» «Pan, dzielny i potężny, Pan, potężny w boju»”. W tym wersecie słowo „potężny” oddaje hebrajski termin gibbor obecny także w Iz 9,5.

Tytuł „Ojciec” bardzo rzadko w Biblii Hebrajskiej odnosi się do Boga. Był to jeden z elementów polemicznych judaizmu wobec chrześcijaństwa. Dla Żydów nazywanie Boga tym terminem było zbyt daleko idącym spoufalaniem się. Jak często zaznacza ks. Krystian, wielkim szokiem i wykroczeniem poza wszelkie normy przyzwoitości było dla Żydów nazywanie Boga „abba” – „tatusiu”. Wśród niewielu starotestamentowych fragmentów używających tego tytułu wymienić można Pwt 32,6: „Więc tak odpłacać chcesz Panu, ludu głupi, niemądry? Czy nie On twym ojcem, twym stwórcą? Wszak On cię uczynił, umocnił” a także 2 Sm 7,14: „Ja będę mu ojcem, a on będzie Mi synem, a jeżeli zawini, będę go karcił rózgą ludzi i ciosami synów ludzkich”. Jego odwieczne i wieczne ojcostwo znowu kieruje uwagę na Boga, który jako jedyny może szczycić się pozostawaniem ponad upływem czasu.

Ostatni tytuł (Książę Pokoju) zawiera podwójne odniesienie, podobnie jak drugi tytuł wskazujący na Boga jako wojownika, także rzeczownik sar posiada militarne odniesienie. W przeciwieństwie jednak do wojowników, których obszarem działania jest wojna i batalia, Mesjasz będzie „wojował” pokojem. W drugiej części Księgi Izajasza, kiedy prorok mówi o tym, co dotknie cierpiącego sługę, mówi, że spadnie na niego „chłosta dająca nam pokój” (Iz 53,5).

Ale jak to wszystko ma się do tytulatury królewskiej? A tym bardziej do faraona? Wyruszmy nad brzegi Nilu, do pałacu przeciętnego egipskiego faraona.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f3/Egypte_louvre_290.jpg

Przykład imienia Horusowego faraona Dżeta z 1. dynastii egipskiej (ok. 2980 przed Chr.)

Wraz z objęciem tronu, faraon otrzymywał do swojego własnego imienia naturalnego (nomen) zestaw czterech określeń, które nadawali mu kapłani radzący się swoich bogów. Często stanowiły one manifest i niejako expose nowego władcy Egiptu. Wśród tych dodatkowych czterech imion do protokołu królewskiego należały określenia: imię Horusowe (ponieważ towarzyszył mu symbol boga Horusa), imię Nebty („dwu pań” – ponieważ odnosiło się do bogiń opiekunek Górnego i Dolnego Egiptu), imię złotego Horusa (złoto było symbolem nieśmiertelności i wieczności) oraz imię tronowe (prenomen, któremu towarzyszyły symbole trzciny i pszczoły, symboli Górnego i Dolnego Egiptu)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Luxor%2C_hieroglyphs_on_an_obelisk_inside_the_Temple_of_Hatshepsut%2C_Egypt%2C_Oct_2004.jpg

Przykład wykutego prenomen Tutmosisa II (1492-1479 przed Chr.)

Pełen zapis takiego wieloczłonowego imienia był nieraz bardzo długi:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/52/Senusret_five_fold_titulary.jpg

Przykład zapisu wszystkich imion faraona Senusereta I (1956-1911 przed Chr.)

Przykładowo, faraon Amenhotep I panujący w latach 1525-1524 przed Chr. nosił następujące imiona: imię Horusowe – „byk, który ujarzmia narody”, imię Nebty – „wzbudzający wielką grozę”, imię złotego Horusa – „trwały w latach”, prenomen – „święta jest dusza Re” oraz nomen – Amenhotep.

Co z tych informacji wynika dla naszego rozważania Słowa Bożego? To, że autor natchniony upodabnia Mesjasza, który miał się narodzić poza dworem królewskim, do najpotężniejszego władcy ówczesnego świata – faraona. Jednocześnie władza i moc Mesjasza będzie znacznie potężniejsza. Ale co ważniejsze, władca, który się narodzi, nie będzie siał trwogi jak wszyscy starożytni władcy Egiptu, ale będzie niczym ojciec otaczał opieką swój naród, by zatroszczyć się o wszystkie jego potrzeby i zapobiec jego niedoli.

Niech te ostatnie dni Adwentu będą dla nas okazją do przygotowania się na przyjście władcy zupełnie innego niż ci, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Niech przyjście Księcia Pokoju obdarzy nas wiecznym pokojem bez granic (Iz 9,6) i zapali do miłości ku sobie nawzajem a także do Boga.

 

Photo, Flickr, Common Creative: https://www.flickr.com/photos/lensonlife/

Podobne wpisy:

  • krystian

    Móc rano zgiąć kolano i powiedzieć do Boga: „Ojcze…….
    ….bezcenne.

  • Genowefa

    Przypomniałam sobie piosenkę, od Pana Remigiusza „Do zakochania jeden krok”, kto jeszcze nie zdążył niech zrobi to jak najprędzej.